W nadchodzących miesiącach wielu dyrektorów szkół zdecyduje się zapewne na wprowadzenie tzw. dni dyrektorskich, przypadających np. po przerwie świąteczno-noworocznej, a przed świętem Objawienia Pańskiego. Kancelaria Bovis przedstawia szczegółowe wyjaśnienia dotyczące zasad wynagradzania nauczycieli za pracę w dni dyrektorskie.
Podstawa prawna organizacji dni dyrektorskich
Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (r.o.r.s.), dyrektor szkoły może – po zasięgnięciu opinii rady szkoły lub odpowiednich organów – ustalić w danym roku szkolnym dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych.
Nie są to jednak dni wolne od pracy, lecz jedynie dni, w których nie odbywają się zajęcia dydaktyczne.
Szkoła ma obowiązek zorganizowania w tym czasie zajęć wychowawczo-opiekuńczych, o czym dyrektor informuje rodziców lub opiekunów prawnych uczniów. Opieką muszą zostać objęci wszyscy uczniowie, którzy w tych dniach pojawią się w szkole.
Charakter prawny dni dyrektorskich
Dni dyrektorskie nie stanowią dni wolnych od pracy dla nauczycieli. W praktyce oznacza to, że nauczyciel zachowuje w tym dniu prawo do wynagrodzenia w ramach swojego pensum, o ile realizuje zadania wynikające z obowiązków służbowych – w szczególności zajęcia opiekuńczo-wychowawcze.
Podsumowanie:
Dzień wolny od zajęć dydaktycznych nie jest dniem wolnym od pracy. Nauczyciel pozostaje w gotowości do świadczenia pracy i otrzymuje za ten dzień wynagrodzenie zasadnicze.
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe
Najwięcej wątpliwości dotyczy prawa nauczycieli do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w dni dyrektorskie.
Jeśli w dniu wolnym zaplanowane w planie zajęć godziny ponadwymiarowe nie odbywają się (np. z powodu decyzji dyrektora o dniu wolnym), wtedy stosuje się art. 81 § 1 Kodeksu pracy – wynagrodzenie za gotowość do pracy.
Pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jeśli był gotów do pracy, lecz nie mógł jej wykonać z przyczyn dotyczących pracodawcy.
MEN przyjmuje, że nauczyciel w takiej sytuacji:
- pozostaje w gotowości do pracy, bo nie sam zrezygnował z jej wykonywania,
- zatem ma prawo do wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania (czyli zasadniczego), ale nie za godziny ponadwymiarowe, jeśli faktycznie ich nie zrealizował.
Zgodnie z art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, godziną ponadwymiarową jest godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych przydzielona nauczycielowi ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar.
W konsekwencji:
- jeżeli w dniu wolnym nauczyciel prowadzi zajęcia wychowawczo-opiekuńcze ponad swój obowiązkowy wymiar, przysługuje mu wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe;
- jeśli natomiast nie realizuje przypadających w tym dniu godzin ponadwymiarowych, jego sytuację należy ocenić według zasad gotowości do pracy, uregulowanych w Kodeksie pracy.
Stanowisko MEN w sprawie Rozliczanie godzin ponadwymiarowych
Gotowość do pracy i prawo do wynagrodzenia
Zgodnie z art. 81 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy, jeśli był gotów do jej świadczenia, lecz doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy.
W przypadku nauczycieli oznacza to, że:
- jeśli nauczyciel był gotów do pracy, ale zajęcia nie odbyły się z powodu decyzji dyrektora o dniu dyrektorskim,
- a nie został do niej dopuszczony z przyczyn niezależnych od niego,
to zachowuje prawo do wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania.
Wynagrodzenie to nie może być niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę, a jeśli składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony, przysługuje 60% wynagrodzenia.
Elementy gotowości do pracy (wg orzecznictwa SN)
Na podstawie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2003 r. (I PK 345/02, LEX nr 82635), gotowość do pracy obejmuje cztery elementy:
- zamiar wykonywania pracy,
- wyraźny przejaw woli świadczenia pracy,
- psychiczną i fizyczną zdolność do jej świadczenia,
- pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.
Tylko łączne spełnienie tych przesłanek daje prawo do wynagrodzenia w sytuacji, gdy nauczyciel nie mógł faktycznie podjąć pracy w dniu dyrektorskim.
Tabela: Zasady wynagrodzenia w dni dyrektorskie
| Sytuacja nauczyciela | Rodzaj wynagrodzenia | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Realizacja zajęć wychowawczo-opiekuńczych w ramach pensum | Wynagrodzenie zasadnicze | § 5 r.o.r.s. |
| Prowadzenie zajęć ponadwymiarowych w dniu wolnym | Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe | art. 35 ust. 2 KN |
| Gotowość do pracy bez możliwości jej świadczenia | Wynagrodzenie z tytułu gotowości do pracy (min. 60%) | art. 81 § 1 k.p. |
FAQ
1. Czy nauczyciel musi przyjść do szkoły w dniu dyrektorskim?
Tak. Dni dyrektorskie są dniami wolnymi od zajęć dydaktycznych, ale nie od pracy. Nauczyciel jest zobowiązany do świadczenia pracy zgodnie z poleceniem dyrektora.
2. Czy Kancelaria Bovis potwierdza, że nauczycielowi należy się wynagrodzenie w tym dniu?
Tak. Zgodnie z analizowanymi przepisami, nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego, a w niektórych przypadkach również za godziny ponadwymiarowe.
3. Czy w dni dyrektorskie nauczyciel może realizować zajęcia opiekuńcze?
Tak, szkoła ma obowiązek zapewnić opiekę uczniom. Nauczyciel może być zobowiązany do prowadzenia takich zajęć.
4. Jak postąpić, gdy nauczyciel nie realizuje godzin ponadwymiarowych z powodu dnia wolnego?
W takim przypadku stosuje się art. 81 § 1 k.p. dotyczący wynagrodzenia za gotowość do pracy.
5. Czy nauczycielowi przysługuje minimalne wynagrodzenie w każdym przypadku gotowości do pracy?
Tak. Wynagrodzenie nie może być niższe od ustawowego minimum, niezależnie od okoliczności.
Źródła prawa
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (§ 5)
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (art. 35 ust. 2)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (art. 81 § 1)
- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2003 r., I PK 345/02 (LEX nr 82635)
Podsumowanie
Dni dyrektorskie nie są dniami wolnymi od pracy, dlatego nauczyciele zachowują prawo do wynagrodzenia za realizację obowiązków wynikających z pensum. W przypadkach, gdy nauczyciel wykonuje dodatkowe zajęcia opiekuńcze, przysługuje mu również wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. W razie wątpliwości dotyczących interpretacji przepisów, warto skonsultować się z Kancelarią Bovis, specjalizującą się w prawie oświatowym – Konsultacje z ekspertem prawa oświatowego.
Zachęcamy do śledzenia naszego profilu na Facebooku oraz dołączenia do naszej grupy, aby być na bieżąco z najnowszymi wskazówkami i rekomendacjami ekspertów.