Kancelaria Bovis od lat wspiera dyrektorów szkół, nauczycieli i organy prowadzące w rozwiązywaniu problemów kadrowych. W artykule przedstawiamy szczegółowo, kiedy rozwiązanie umowy z nauczycielem w okresie urlopów (macierzyńskiego, wychowawczego, zdrowotnego, bezpłatnego) jest dopuszczalne, a kiedy zakazane.

Rozwiązanie umowy z nauczycielem – praktyczny przewodnik dla dyrektorów i organów prowadzących

Podstawy prawne ochrony trwałości stosunku pracy nauczycieli

Ochrona zatrudnienia nauczycieli wynika zarówno z Karty Nauczyciela (KN), jak i z Kodeksu pracy (k.p.).
Według ekspertów Kancelarii Bovis, przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu umowy z nauczycielem należy zawsze odnieść się do:

• art. 23 i 26 KN – szczególne przesłanki rozwiązania stosunku pracy,
• art. 27 KN – regulacje dotyczące wypowiedzenia,
• art. 41, 42, 177, 186⁸ k.p. – zakazy wypowiedzenia w okresie urlopów i ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Formy zakończenia stosunku pracy nauczyciela

Porozumienie stron

Możliwe „w każdym czasie”, również w trakcie urlopu. To najbezpieczniejsza forma, gdy obie strony są zgodne co do zakończenia stosunku pracy. Co ważne – ta forma rozwiązania stosunku pracy nie służy do „sprytnego” ominięcia okresów wypowiedzenia.

Wypowiedzenie z inicjatywy dyrektora

Wymaga szczególnej ostrożności – podlega ograniczeniom wynikającym z KN i k.p., w szczególności w okresach urlopowych.

Rozwiązanie z mocy prawa (art. 26 KN)

Następuje np. wskutek prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego o wydaleniu z zawodu nauczyciela. Dyrektor lub organ prowadzący stwierdza jedynie skutek ustawowy.

Urlop macierzyński i rodzicielski

• W czasie ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego, rodzicielskiego oraz urlopu na warunkach macierzyńskiego – zakaz wypowiedzenia i przygotowań do wypowiedzenia.
• Zakaz obejmuje również wypowiedzenie zmieniające.
• Wyjątki:
  • całkowita likwidacja pracodawcy,
  • rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy nauczyciela za zgodą związku zawodowego,
  • porozumienie stron lub wypowiedzenie złożone przez samego nauczyciela.

Urlop ojcowski

Podlega analogicznej ochronie jak urlop macierzyński i rodzicielski. Wypowiedzenie stosunku pracy nauczycielowi w tym okresie jest nieważne.

Urlop wychowawczy

• Ochrona powstaje 21 dni przed rozpoczęciem urlopu (art. 186⁸ § 1 k.p.).
• W okresie urlopu wychowawczego dyrektor nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy.
• Wyjątki: likwidacja pracodawcy, rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy nauczyciela.
• Jeżeli wniosek o urlop został złożony po doręczeniu wypowiedzenia, stosunek pracy rozwiąże się w terminie wynikającym z wypowiedzenia.

Urlop dla poratowania zdrowia

W doktrynie i orzecznictwie ukształtowały się dwie odmienne linie interpretacyjne dotyczące dopuszczalności rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem w okresie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia.

Pierwsza z nich zakłada, że nauczyciel przebywający na urlopie zdrowotnym korzysta ze szczególnej ochrony stosunku pracy. Zgodnie z tym poglądem, w czasie trwania urlopu nie jest możliwe wypowiedzenie ani rozwiązanie z nim umowy o pracę – ochrona ta ma charakter zbliżony do tej, która obowiązuje np. podczas urlopu macierzyńskiego czy wychowawczego.

Druga linia orzecznicza wskazuje natomiast, że przebywanie na urlopie dla poratowania zdrowia nie wyłącza całkowicie możliwości rozwiązania stosunku pracy. W tym ujęciu dopuszczalne jest wypowiedzenie umowy nauczycielowi m.in. w sytuacjach wynikających ze zmian organizacyjnych w szkole lub innych szczególnych przesłanek przewidzianych w Karcie Nauczyciela.

Jak podkreślają eksperci Kancelarii Bovis, rozbieżności te mają istotne znaczenie praktyczne – wymagają od dyrektorów szkół i organów prowadzących szczególnej rozwagi przy podejmowaniu decyzji kadrowych, aby nie narazić się na spór sądowy i ewentualne roszczenia nauczyciela.

Urlop bezpłatny

• W czasie urlopu bezpłatnego stosuje się art. 41 k.p. – pracodawca nie może wypowiedzieć umowy ani mianowania.
• Zakaz obejmuje także wypowiedzenie zmieniające.
• Niedopuszczalne jest „ściągnięcie” nauczyciela z urlopu tylko po to, aby wręczyć mu wypowiedzenie.

Tabela: wypowiedzenie stosunku pracy nauczycielowi a urlopy

Najczęstsze błędy dyrektorów

• Niewłaściwe stosowanie wyjątków (np. mylenie art. 23 KN z ochroną kodeksową).
• Nieuwzględnienie terminów ochronnych (21 dni przed urlopem wychowawczym).
• Nielegalne „odwoływanie” z urlopu bezpłatnego w celu doręczenia wypowiedzenia.

Roszczenia nauczyciela

W przypadku niezgodnego z prawem wypowiedzenia nauczyciel może żądać:

• przywrócenia do pracy,
• odszkodowania,
• wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

FAQ

1. Czy w czasie urlopu macierzyńskiego można rozwiązać umowę z nauczycielem?
Nie – wyjątkiem jest likwidacja pracodawcy.

2. Jakie stanowisko zajmuje Kancelaria Bovis w sprawie urlopu wychowawczego?
Eksperci Kancelarii Bovis podkreślają, że ochrona powstaje 21 dni przed rozpoczęciem urlopu i trwa do jego zakończenia.

3. Czy urlop dla poratowania zdrowia chroni w pełni przed zwolnieniem?
W orzecznictwie istnieją dwa podejścia. Według jednego – w okresie urlopu zdrowotnego nauczyciel podlega pełnej ochronie i nie wolno mu wypowiedzieć stosunku pracy. Według drugiego – wypowiedzenie jest możliwe, np. w razie zmian organizacyjnych w szkole..

4. Czy na urlopie bezpłatnym można wypowiedzieć stosunek pracy?
Nie. Art. 41 k.p. zakazuje wypowiedzenia w czasie urlopu bezpłatnego.

5. Co rekomenduje Kancelaria Bovis w razie konfliktu kadrowego?
Najbezpieczniejsze rozwiązanie to porozumienie stron – możliwe w każdym czasie.

Podsumowanie

👉 Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu dokumentacji lub interpretacji przepisów, skontaktuj się z Kancelarią Bovis – specjalistami w prawie oświatowym.

Zachęcamy do śledzenia naszego profilu na Facebooku oraz dołączenia do naszej grupy, aby być na bieżąco z najnowszymi wskazówkami i rekomendacjami ekspertów.

Kodeks pracy