Awans na nauczyciela mianowanego – kompleksowy przewodnik

Awans zawodowy nauczyciela jest jednym z kluczowych elementów systemu oświaty w Polsce, regulowanym przez Kartę Nauczyciela i odpowiednie rozporządzenia. W artykule znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące awansu na nauczyciela mianowanego, w tym kwestie związane z  wymaganiami oraz obowiązkami, jakie wiążą się z tym procesem.

Krok I – Rozpoczęcie przygotowania do zawodu nauczyciela

Cały okres przygotowania do zawodu trwa 3 lata i 9 miesięcy. Pierwszym krokiem do uzyskania przez nauczyciela awansu jest oczywiście zatrudnienie nauczyciela. Obecnie – inaczej niż przed reformą z 2022 roku nauczyciel w momencie zatrudnienia nie otrzymuje stopnia awansu – jest nauczycielem bez stopnia awansu, określanym jako nauczyciel początkujący.

Jeśli nauczyciel zostanie zatrudniony w wymiarze co najmniej ½ etatu i zgodnie z kwalifikacjami to wówczas rozpoczyna on okres przygotowania do zawodu nauczyciela.

Rozpoczęcie tego okresu następuje automatycznie – dyrektor nie ma obowiązku informowania nauczyciela o tym , że rozpoczął on przygotowanie do zawodu.  W dobrym tonie będzie mimo wszystko przekazanie nauczycielowi w formie pisemnej takiej informacji.

 WAŻNE!: Nauczyciel nie może rozpocząć przygotowania, jeśli został zatrudniony bez kwalifikacji za zgodą kuratora (art. 10 ust. 9 Karty Nauczyciela).

Krok II – przydzielenie mentora

Po reformie z 2022 roku nie funkcjonuje już instytucja opiekuna stażu. W obecnie obowiązującym prawodawstwie dyrektor ma obowiązek przydzielić nauczycielowi mentora. Musi to zrobić niezwłocznie, czyli „bez zbędnej zwłoki”.

Mentorem może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który nie pełni funkcji kierowniczych w szkole czy przedszkolu.

Wyjątkowo w placówkach, w których organem prowadzącym nie jest jednostka samorządu terytorialnego, funkcję mentora będzie mogła sprawować osoba na stanowisku kierowniczym, pod warunkiem jednak, że posiada co najmniej stopień nauczyciela mianowanego.

Zadania mentora zostały określone w Karcie Nauczyciela, składają się na nie:

• wspieranie na bieżąco nauczyciela w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, w tym zapoznanie go z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz innymi dokumentami obowiązującymi w szkole;
• udzielanie nauczycielowi pomocy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego;
• dzielenie się z nauczycielem wiedzą i doświadczeniem w zakresie niezbędnym do efektywnej realizacji obowiązków nauczyciela;
• umożliwienie nauczycielowi obserwowania prowadzonych przez siebie zajęć oraz omawianie z nim tych zajęć;
• obserwowanie zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz omawianie ich z tym nauczycielem;
• inspirowanie i zachęcanie nauczyciela do podejmowania wyzwań zawodowych.

Krok III – pierwsza obserwacja zajęć

W drugim roku przygotowania do zawodu nauczyciela, dyrektor ma obowiązek przeprowadzenia co najmniej 1 godziny obserwacji zajęć przeprowadzonych przez nauczyciela przygotowującego się do zawodu. Oprócz dyrektora podczas obserwowanych zajęć obecny musi być:

• wyznaczony mentor,
• doradca metodyczny albo nauczyciel-konsultant, albo przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciel dyplomowany, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudniony w tej samej lub innej szkole.

Osoby te mają obowiązek omówienia z nauczycielem objętych obserwacją zajęć po ich przeprowadzeniu .

Krok IV – Pierwsza ocena pracy nauczyciela

Również w drugim roku przygotowania do zawodu nauczyciela dyrektor dokonuje ocenę jego pracy. Przygotowując ocenę, dyrektor musi zapoznać się z opinią wyznaczonego nauczycielowi mentora oraz rady rodziców, którzy na przedstawienie swojej opinii mają 14 dni.

Oceniając dyrektor bierze pod uwagę wskazane w ustawie kryteria oceny – obowiązkowe oraz dodatkowe. Przed dokonaniem oceny pracy nauczyciela, po jednym spośród kryteriów dodatkowych wybiera dyrektor i oceniany nauczyciel. Na kryteria składają się:

Poziom spełnienia poszczególnych kryteriów dyrektor ocenia w punktach. Za kryterium „Poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.” skala punktów wynosi od 0 do 30 punktów. Za pozostałe kryteria – zarówno obowiązkowe, jak i dodatkowe – od 0 do 5 punktów.

Ocena pracy nauczyciela jest uzależniona od tego ile procent łącznej liczby punktów uzyskał nauczyciel.

• ocena wyróżniająca: ≥ 90% punktów,
• ocena bardzo dobra: 75%–89% punktów,
• ocena dobra: 55%–74% punktów,
• ocena negatywna: < 55% punktów (skutkuje rozwiązaniem stosunku pracy).

Od ustalonej oceny pracy, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia, przysługuje nauczycielowi prawo wniesienia odwołania, za pośrednictwem dyrektora szkoły, do organu sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołą – czyli właściwego kuratora oświaty.

Ocenę pracy ustala się po uprzednim zapoznaniu nauczyciela z jej projektem oraz wysłuchaniu jego uwag i zastrzeżeń.

Po ustaleniu oceny pracy nauczyciela, dyrektor przygotowuje kartę oceny pracy, która zawiera:

• imię (imiona) i nazwisko oraz datę urodzenia nauczyciela;
• miejsce zatrudnienia i zajmowane stanowisko;
• staż pracy pedagogicznej;
• stopień awansu zawodowego lub informację o nieposiadaniu stopnia awansu zawodowego;
• wykształcenie;
• datę dokonania ostatniej oceny pracy;
• okres pracy, za który została dokonana ocena pracy;
• stwierdzenie uogólniające, o którym mowa w ust. 4;
• uzasadnienie oceny pracy;
• datę dokonania oceny pracy;
• podpis osoby dokonującej oceny pracy;
• pouczenie o terminie i trybie wniesienia odwołania od oceny pracy albo złożenia wniosku o ponowne ustalenie oceny pracy.

Krok V – Druga ocena pracy nauczyciela

W trakcie trwania ostatniego roku przygotowania do zawodu nauczyciela, w związku z awansem na nauczyciela mianowanego, dyrektor dokonuje po raz drugi oceny pracy nauczyciela. Wymagania dotyczące tej oceny są identyczne jak w przypadku pierwszej oceny pracy.

Krok VI – Druga obserwacja zajęć

Jeśli praca nauczyciela została oceniona przed dyrektora co najmniej dobrze (w ramach drugiej oceny pracy nauczyciela) to wówczas dyrektor przeprowadza drugą – tym razem komisyjną – obserwację zajęć. W skład komisji powołanej przez dyrektora do przeprowadzenia obserwacji zajęć wchodzą:

• dyrektor szkoły, jako przewodniczący komisji;
• ekspert z listy ekspertów, posiadający kwalifikacje z zakresu psychologii lub pedagogiki, w tym pedagogiki specjalnej, albo nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony na stanowisku psychologa, pedagoga lub pedagoga specjalnego, w tej samej lub innej szkole;
• doradca metodyczny albo nauczyciel-konsultant, albo przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, albo nauczyciel dyplomowany, który naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, zatrudniony w tej samej lub innej szkole.

Po przeprowadzeniu obserwacji godzinnych zajęć, komisja omawia ich przebieg z nauczycielem, odnosząc się do:

• poprawności merytorycznej zajęć,
• realizacji celu zajęć oraz umiejętności nauczyciela, w szczególności w zakresie elastycznego reagowania na zmieniającą się sytuację na zajęciach,
• kultury osobistej oraz komunikacji werbalnej i pozawerbalnej między uczniem a nauczycielem.

Po omówieniu zajęć komisja przeprowadza z nauczycielem rozmowę dotyczącą zastosowanych metod i form pracy oraz indywidualizacji nauczania, w trakcie której nauczyciel wykonuje wskazane przez komisję zadanie z użyciem narzędzi multimedialnych – o ile narzędzia takie nie były wykorzystane w trakcie obserwowanych zajęć.

Każdy członek komisji ocenia zajęcia przeprowadzone przez nauczyciela, przyznając punkty w skali od 0 do 10. Następnie na podstawie ocen wszystkich członków komisji obliczana jest średnia arytmetyczna przyznanych punktów. Komisja podejmuje rozstrzygnięcia, gdy obecnych jest co najmniej 2/3 jej składu.

Nauczyciel otrzymuje pozytywną opinię o przeprowadzonych zajęciach, jeśli średnia arytmetyczna uzyskanych punktów wynosi co najmniej 5.

Krok VII – Wystawienie zaświadczenia

Po tym jak nauczyciel zakończy okres przygotowania do zawodu, dyrektor wystawia mu zaświadczenie zawierające informacje o:

• odbyciu przez nauczyciela przygotowania do zawodu nauczyciela,
• wymiarze zatrudnienia nauczyciela i nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, wraz ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela,

Krok VIII – Postępowanie egzaminacyjne

Po upływie okresu przygotowanie do zawodu oraz uzyskaniu pozytywnej opinii z przeprowadzonych w obecności komisji zajęć, nauczyciel składa do organu prowadzącego wniosek o przeprowadzenie postępowania egzaminacyjnego .

Do wniosku nauczyciel dołącza załączniki, na które składają się:

• kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe poświadczone przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem;
• zaświadczenie dyrektora szkoły zawierające informację o odbyciu przez nauczyciela przygotowania do zawodu nauczyciela, wymiarze zatrudnienia nauczyciela i nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela, wraz ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela,
• kopię karty oceny pracy zawierającą ocenę, poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem;
• kopię pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem.

Gdy złożony przez nauczyciela wniosek nie zawiera braków formalnych, wówczas przystępuje on do egzaminu. Egzamin nauczyciel zdaje przed powołaną przez organ prowadzący komisją, w skład której wchodzą:

• przedstawiciel organu prowadzącego szkołę, jako jej przewodniczący;
• przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny;
• dyrektor szkoły;
• dwaj eksperci z listy ekspertów prowadzonej przez MEN.

Wymagania dotyczące wiedzy i umiejętności, których spełnianie jest sprawdzane przez komisję egzaminacyjną podczas egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego zostały określone w rozporządzeniu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Składają się na nie:

• znajomość przepisów prawa dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela;
• umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w szczególności realizację podstawy programowej;
• umiejętność rozpoznawania potrzeb uczniów i indywidualizowania nauczania;
• umiejętność stosowania w pracy wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki;
• znajomość środowiska uczniów oraz umiejętność uwzględniania w swojej pracy problematyki środowiska lokalnego i współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych;
• umiejętność korzystania w pracy, zwłaszcza w trakcie prowadzonych zajęć, z narzędzi multimedialnych i informatycznych.

Przebieg egzaminu:

Komisja egzaminacyjna zapoznaje się z opinią o przeprowadzonych zajęciach, które zostały opisane w Kroku VI, i oceną pracy nauczyciela, która została opisana w Kroku V. Następnie komisja przeprowadza egzamin, podczas którego nauczyciel:

• odpowiada na pytania członków komisji egzaminacyjnej dotyczące wymagań, które zostały wskazane wyżej;
• wykazuje się umiejętnością rozwiązania wskazanego przez komisję egzaminacyjną problemu związanego z wykonywaną pracą.

W trakcie egzaminu nauczyciel ma zapewniony dostęp do niezbędnych aktów prawnych.

Każdy z członków komisji egzaminacyjnej ocenia spełnienie przez nauczyciela wymagań oraz umiejętność rozwiązania wskazanego przez komisję egzaminacyjną problemu związanego z wykonywaną pracą. Każdy z członków komisji przyznaje nauczycielowi punkty (od 0 do 10)– łącznie za wszystkie wymagania przyznając łącznie za wszystkie wymagania.

Na podstawie liczby punktów przyznanych przez członków komisji egzaminacyjnej oblicza się średnią arytmetyczną punktów.

WAŻNE!: W przypadku gdy liczba członków komisji egzaminacyjnej jest większa niż 3, odrzuca się jedną najwyższą i jedną najniższą ocenę punktową, z wyjątkiem przypadku gdy:

• co najmniej dwie najwyższe oceny punktowe przyznane przez członków komisji egzaminacyjnej są takie same;
• wszyscy członkowie komisji egzaminacyjnej przyznali takie same oceny punktowe.

Nauczyciel zdał egzamin przed komisją egzaminacyjną, jeżeli średnia arytmetyczna uzyskanych punktów wynosi co najmniej 7. Po egzaminie zakończonym pozytywnym wyniki9em nauczyciel otrzymuje zaświadczenia o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną. Wzór takiego zaświadczenia stanowi załącznik do wskazanego wyżej rozporządzenia.

Co istotne: Do prac komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co potwierdził to WSA w Warszawie, który w wyroku z 27.10.2009 r., II SA/Wa 1040/09,

Krok IX – Nadanie stopnia nauczyciela mianowanego

Nauczyciel początkujący oficjalnie zostaje nauczycielem mianowanym w momencie otrzymania od organu prowadzącego aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Wzór takiego aktu również stanowi załącznik do rozporządzenia.

Zgodnie z postanowieniami Karty Nauczyciela, dokument ten zawiera:

• oznaczenie organu nadającego stopień awansu zawodowego nauczyciela;
• datę wydania;
• wskazanie podstawy prawnej;
• oznaczenie komisji egzaminacyjnej albo komisji kwalifikacyjnej;
• datę wydania zaświadczenia o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną albo zaświadczenia o akceptacji komisji kwalifikacyjnej;
• w przypadku aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego – także datę wydania opinii o przeprowadzonych zajęciach, o której mowa w art. 9fa ust. 8;
• imię (imiona) i nazwisko oraz datę urodzenia nauczyciela;
• nadany stopień awansu zawodowego;
• informację o poziomie wykształcenia nauczyciela;
• uzasadnienie faktyczne i prawne;
• pouczenie, czy i w jakim trybie służy odwołanie od decyzji oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;
• imię i nazwisko oraz podpis pracownika organu upoważnionego do wydania aktu nadania stopnia awansu zawodowego wraz z podaniem stanowiska służbowego.

Podsumowanie

Przygotowanie do zawodu nauczyciela to wieloetapowy proces obejmujący, wsparcie mentora, oceny pracy, obserwacje zajęć oraz egzamin przed komisją. Cała procedura wymaga skrupulatnego przestrzegania przepisów, dokumentowania każdego etapu oraz rzetelnej oceny kompetencji nauczyciela.

Dyrektorzy szkół i organy prowadzące muszą zadbać o prawidłowe przeprowadzenie procesu, a nauczyciele o spełnienie wymagań formalnych. Choć procedura może wydawać się skomplikowana, zespół Kancelarii Bovis jest gotowy pomóc w jej przeprowadzeniu – więcej informacji znajdziesz w zakładce Umów konsultację. Dodatkowo, oferujemy komplet niezbędnych dokumentów, które ułatwią cały proces – znajdziesz je tutaj: Awans na stopień nauczyciela mianowanego. Skorzystaj z profesjonalnego wsparcia i sprawnie przeprowadź procedurę awansu nauczycieli w swojej placówce!

Potrzebujesz indywidualnego wsparcia? – kliknij i umów spotkanie